Wybory prezydenckie to bez dwóch zdań najważniejsze wybory w 3 RP. To właśnie w ich trakcie obywatele wybierają prezydenta, który będzie sprawowała ten urząd przez najbliższe pięć lat. Dlaczego jednak jest On, aż tak ważny? Na to pytanie postaramy się odpowiedzieć w tym bryku maturalnym.
Temat urzędu prezydenta wziął pod lupę mgr. Artur Marcin Lorek w odcinku podcastu maturalnego. To właśnie tam odsyłamy Was, jeżeli chcecie się dowiedzieć wszystkiego na temat prezydenta w 3 RP. My natomiast zapraszamy na kolejny Bryk Maturalny.
Głowa Państwa
Zanim zaczniemy skupiać się na szczegółach, warto doprecyzować jedną rzecz. Kim właściwie jest prezydent? Prezydent to inaczej głowa państwa, czyli najwyższy przedstawiciel danego kraju, który najczęściej pełni funkcję stricte reprezentacyjne. Choć nie zawsze tak się dzieje, czasem głowa państwa może pełnić realną władzę.
W tym momencie może Wam nasunąć się pewne pytanie. Czy tylko prezydenta, możemy nazwać głową państwa? Odpowiedź brzmi: „nie”. Wszystko zależy od ustroju, który panuje w danym kraju. Dlatego rolę głowy państwa w monarchiach sprawuję król lub w przypadku innych ustrojów zupełnie inny urząd: np. Papież, jak ma to miejsce w Watykanie lub kapitan regent w San Marino.
Kolejnym ważnym wątkiem w kwestii głowy państwa, jest długość sprawowania urzędu. Jeżeli jednostka sprawuję swoją funkcję przez określoną kadencję mamy do czynienia z republiką. Natomiast w przypadku, kiedy urząd ten sprawowany jest dożywotnio mamy do czynienia z państwem jako monarchią. Oczywiście od tej reguły istnieją wyjątki, jednak są one stosunkowo nieliczne. Warto jednak pamiętać, że sposób mianowania głowy państwa i same jej kompetencje są indywidualne dla każdego państwa.
Proces legitymizacji.
Prezydent często nazywany jest tak jak już wcześniej, mówiliśmy głową państwa czy pierwszym obywatelem. Oznacza to nic innego, iż pełni funkcję reprezentacyjną danego kraju. Co właściwie sprawia, że o tym urzędzie mówimy w sposób, aż tak górnolotny i co jest tego podstawą prawną? Jest to legitymacja i nie chodzi tutaj o legitymację szkolną, studencką czy nawet poselską. Chodzi tutaj bardziej o uprawnienie do realizowania określonych działań przez daną osobę. Jest to więc swoiste potwierdzenie piastowania urzędu prezydenta i jednocześnie potwierdzenie jego legalności dla innych obywateli.
Procedurę zdobycia tej formy legitymacji nazywamy procesem legitymizacji, a podstawową jej formą są wybory. Dlatego są one, aż tak ważne, ponieważ są one potwierdzeniem przekazania urzędu prezydentowi przez obywateli. Można więc wysnuć wniosek, że osoba wybrana do sprawowania funkcji prezydenta cieszy się największym społecznym zaufaniem. Warto też pamiętać, że opisana sytuacja może mieć miejsce tylko w przypadku wyborów powszechnych, czyli takich jak w Polsce.
Zaprzysiężenie prezydenta.
Samo objęcie tego urzędu, a co za tym idzie legitymacji, jest bardzo celebrowanym wydarzeniem. Moment przejęcia urzędu przez osobę wybraną do sprawowania roli prezydenta rozpoczyna się złożeniem przysięgi przed zgromadzeniem narodowym. Samo zgromadzenie narodowe to nic innego jak połączone izby parlamentu, czyli obradujący wspólnie sejm i senat. Obraduje ono w wyjątkowych sytuacjach pod przewodnictwem marszałka sejmu, a taką wyjątkową sytuacją jest zaprzysiężenie prezydenta.
Następnym etapem tej ceremonii jest objęcie przez prezydenta insygniów prezydenckich, czyli: Proporca Prezydenta Rzeczpospolitej, Krzyża Wielkiego i Orderu. Po tym w Pałacu Prezydenckim oficjalnie obejmuje on zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi. Cała ta ceremonia utrwalona jest jednak bardziej na tradycji niżeli ściśle wyznaczonego protokołu.
Kompetencje prezydenta RP.
Zgodnie z zasadą trójpodziału władzy, prezydent wraz z premierem pełnią funkcję wykonawczą. Oznacza to, że ich zadaniem jest wprowadzanie prawa w życie. To jest ich główne zadanie. W związku z tym ma on określone kompetencję, do których należą:
Powoływanie Prezesa Rady Ministrów i Rządu:
Prezydent odgrywa istotną rolę nie tylko w przypadku powoływania rządu. Powołuję on również między innymi: Sędziów Sądu Najwyższego czy Prezesa Trybunału Konstytucyjnego. Wracając jednak do Premiera. Zanim rozpoczną się oficjalne procedury związane z wyborem nowego premiera, jego poprzednik musi wraz z gabinetem podać się do dymisji. Czyli zrezygnować z pełnionego przez siebie urzędu. Wówczas to prezydent będzie wskazywał kandydata, na to stanowiska. Wtedy ma on 14 dni na przedstawienie kandydatów do rady ministrów i wygłoszenie exposé. Jeżeli po jego wygłoszeniu, uzyska on wotum zaufania, może on pełnić obowiązki premiera. Natomiast w przypadku, gdy kandydat prezydenta nie otrzyma wotum zaufania, wtedy to sejm musi przedstawić swojego kandydata. Jeśli nadal nie uda się poprzez tę procedurę wybrać premiera, to znowu prezydent wyłania kolejnego kandydata. Jeżeli za trzecim razem, znowu nie zostanie zatwierdzony nowy prezes rady ministrów wraz z rządem, to prezydent skraca kadencję parlamentu i zarządza nowe wybory. Na tym kończy się rola prezydenta w tym procesie.
Uczestnictwo w procesie stanowienia prawa
Prezydent uczestniczy w procesie stanowienia prawa w dwóch wariantach. Pierwszy z nich, który możemy nazwać fakultatywnym to inicjatywa ustawodawcza. Zgodnie z ustawą może on skierować do sejmu własny projekt ustawy, którym musi zająć się parlament. Czyli zagłosować czy się z nim zgadzają lub nie. Jest to zapisane w konstytucji. Druga metoda to zamknięcie procesu legislacyjnego, czyli potwierdzenie podpisem ustawy przegłosowanej przez parlament. Według konstytucji jest to wymagane, aby dane prawo mogło wejść w życie i obowiązywać na terytorium Polski.
Reprezentowanie Rzeczypospolitej w stosunkach międzynarodowych
Oznacza to, że prezydent jako reprezentant Rzeczypospolitej, uosabia państwo na arenie międzynarodowej, szczególnie w kontaktach z innymi państwami oraz organizacjami międzynarodowymi jak Unia Europejska, Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO) czy Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ). Prezydent reprezentuje Polskę nie tylko w sytuacjach, gdy tego wymaga od niego prawo krajowe lub międzynarodowe, ale także wtedy, gdy wskazują na to zwyczaje w stosunkach dyplomatycznych. Oznacza to nic innego, że pozycja prezydenta jako reprezentanta kraju jest niekwestionowana i niepodważalna. Ma on również wpływ na politykę zagraniczną, ponieważ może powoływać i odwoływać ambasadorów oraz konsulów RP w innych państwach. Przyjmuję on też listy uwierzytelniające i odwołujące przedstawicieli innych państw na terenie Polski. Więcej o tym procesie możecie przeczytać w osobnym Bryku Maturalnym.
Zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi
W tym zakresie prezydent ma kilka uprawnien jako zwierzchnik sił zbrojnych. Jednym z nich jest zatwierdzanie strategii bezpieczeństwa Narodowego. Może on również zmieniać stan gotowości wojsk polskich. Jednocześnie ogłasza on stan wojny na terenie państwa i decyduję o jego zakończeniu. Wszystkie wymienione w tym punkcie uprawnienia opisane są w konstytucji i w ustawie o obronie Rzeczypospolitej.
To już wszystko w dzisiejszym Bryku Maturalnym!
Z tego wpisu dowiedzieliście się przede wszystkim, jakie są kompetencje prezydenta RP i kim on właściwie jest. Jeżeli temat Was szczególnie zainteresował, to zachęcamy do sprawdzenia odcinka Podcastu Maturalnego, w którym mgr Artur Marcin Lorek szczegółowo zagłębił się w tę tematykę. My jak zwykle powrócimy w następnym Bryku Maturalnym. Do zobaczenia!
Kto jest autorem Bryka?
Szymon Kowalski
Student Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej. Wielbiciel kina w szczególności nurtu, jakim jest niemiecki ekspresjonizm. Zawodowo zafascynowany marketingiem i Public Relations, dlatego w przyszłości planuje rozwijać się właśnie w tych dziedzinach.
